ส่วนที่ 1
ภาพรวมระบบ
ระบบนี้คืออะไร?
โปรแกรมวิเคราะห์คุณภาพแบบทดสอบแบบอิงเกณฑ์ (Criterion-Referenced Test Analysis) เป็นเครื่องมือออนไลน์ที่ช่วยให้ครู อาจารย์ และนักวัดผลสามารถวิเคราะห์คุณภาพข้อสอบแบบอิงเกณฑ์ได้อย่างถูกต้องตามหลักวิชาการ โดยไม่ต้องใช้โปรแกรมสถิติที่ซับซ้อน
ระบบทำอะไรได้บ้าง?
- คำนวณค่าอำนาจจำแนก (B) รายข้อ
- จำแนกกลุ่มผ่านเกณฑ์ / ไม่ผ่านเกณฑ์ อัตโนมัติ
- คำนวณความเชื่อมั่นสูตร Lovett (r_cc)
- สร้างรายงานผลวิจัยพร้อมคัดลอกและพิมพ์
- นำเข้าข้อมูลจากExcel / CSV
- แสดงผลกราฟแท่งค่าอำนาจจำแนกแบบ Interactive
เหมาะสำหรับใคร?
- ครู / อาจารย์ ที่ต้องการตรวจสอบคุณภาพข้อสอบ
- นักวิจัย ด้านการวัดและประเมินผลทางการศึกษา
- นักศึกษา ที่เรียนวิชาการวัดผลและวิจัยทางการศึกษา
- นักวัดผล ในหน่วยงานสถาบันต่าง ๆ
- ผู้ออกข้อสอบ มาตรฐานวิชาชีพและใบอนุญาต
ข้อแตกต่างที่สำคัญ : การวิเคราะห์แบบอิงเกณฑ์ (Criterion-Referenced) แตกต่างจากแบบอิงกลุ่ม (Norm-Referenced) ตรงที่ไม่ใช้ค่าความยาก (p) และไม่แบ่งกลุ่มสูง–ต่ำ 27% แต่แบ่งตามคะแนนเกณฑ์ที่กำหนดไว้ล่วงหน้า
ส่วนที่ 2
ขั้นตอนการใช้งานทั้งหมด
ระบบแบ่งการทำงานออกเป็น 5 ขั้นตอน ตามลำดับ ดังนี้
1
กำหนดรายละเอียดแบบทดสอบ
ป้อนข้อมูลพื้นฐานของแบบทดสอบ ได้แก่ จำนวนข้อสอบ จำนวนตัวเลือก จำนวนผู้สอบ และ คะแนนเกณฑ์ผ่าน (Cut Score)
2
ป้อนข้อมูลคำตอบและเฉลย
ป้อนคำตอบของผู้สอบแต่ละคนและเฉลยถูกต้อง รองรับทั้งการพิมพ์มือ วาง (Paste) จากตาราง Excel และนำเข้าไฟล์
3
ดูผลการวิเคราะห์รายข้อ
ระบบแสดงผลค่าอำนาจจำแนก (B) และระดับคุณภาพ พร้อมจำนวนผู้ตอบถูกในแต่ละกลุ่ม ในรูปแบบตารางที่ชัดเจน
4
เลือกข้อสอบที่ต้องการคำนวณ Lovett
เลือกข้อสอบที่ต้องการรวมในการคำนวณค่าความเชื่อมั่น Lovett ระบบช่วยทำเครื่องหมายข้อที่ผ่านเกณฑ์ไว้แล้ว
5
ดูค่าความเชื่อมั่น Lovett (r_cc)
ระบบคำนวณค่าความเชื่อมั่น Lovett พร้อมรายงานผลวิชาการที่สมบูรณ์ สามารถคัดลอกหรือพิมพ์เพื่อใส่ในงานวิจัยได้ทันที
ขั้นตอนที่ 1
กำหนดรายละเอียดแบบทดสอบ
| ช่องข้อมูล | คำอธิบาย | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| จำนวนข้อสอบ | จำนวนข้อทั้งหมดในแบบทดสอบ (≥ 2) | 30 |
| จำนวนตัวเลือกต่อข้อ | จำนวนตัวเลือก 2–9 ตัว (ป้อนคำตอบเป็นเลข 1, 2, 3 …) | 4 |
| จำนวนผู้สอบ | จำนวนนักเรียน/ผู้สอบทั้งหมด (≥ 4) | 35 |
| เกณฑ์ผ่าน (%) | ร้อยละของคะแนนเต็มที่กำหนดเป็นจุดผ่าน | 70 |
สำคัญ — เกณฑ์ผ่าน (Cut Score): ต้องกำหนดก่อนทำการสอบ ไม่ควรปรับเปลี่ยนภายหลัง เช่น กำหนดที่ 70% หมายความว่าผู้ที่ได้คะแนน ≥ 70% ของคะแนนเต็มจัดเป็น กลุ่มผ่านเกณฑ์ (Mastery Group)
ระบบจะคำนวณ Cut Score จริง = เกณฑ์ (%) × จำนวนข้อสอบ ÷ 100 โดยอัตโนมัติ เช่น เกณฑ์ 70% ใน 30 ข้อ = Cut Score 21 คะแนน
ขั้นตอนที่ 2
ป้อนข้อมูลคำตอบและเฉลย
มี 3 วิธี ในการป้อนข้อมูล สามารถเลือกวิธีที่สะดวกที่สุด
วิธีที่ 1 — พิมพ์มือ
คลิกที่แต่ละช่องในตารางและพิมพ์หมายเลขคำตอบ (1, 2, 3, 4...) ทีละช่อง เหมาะสำหรับข้อมูลจำนวนน้อย
วิธีที่ 2 — วางจาก Excel
คัดลอกข้อมูลจาก Excel แล้ววางในแท็บ "คัดลอก-วางข้อมูล" กด "แปลงข้อมูล" ระบบจะตรวจและแปลงข้อมูลให้ รองรับทั้งข้อมูลคั่นด้วย Tab และจุลภาค (,)
วิธีที่ 3 — นำเข้าไฟล์
ลากและวางไฟล์ .xlsx หรือ .csv ลงในพื้นที่ที่กำหนด ระบบจะอ่านและโหลดข้อมูลทันที
รูปแบบข้อมูลที่ถูกต้อง : แต่ละแถวคือข้อสอบ 1 ข้อ แต่ละคอลัมน์คือผู้สอบ 1 คน ค่าในแต่ละช่องคือหมายเลขตัวเลือกที่เลือก (1, 2, 3, 4 …) และคอลัมน์สุดท้ายต้องเป็นเฉลย เสมอ (มีแถวหัวตารางและคอลัมน์เลขข้อนำหน้าได้ ระบบตัดออกให้อัตโนมัติ) ดาวน์โหลดแม่แบบ Excel ได้จากหน้าป้อนข้อมูล
ข้อควรระวัง : ตรวจสอบให้แน่ใจว่าจำนวนแถวตรงกับจำนวนข้อสอบที่กำหนดในขั้นที่ 1 และจำนวนคอลัมน์เท่ากับจำนวนผู้สอบ + 1 (คอลัมน์เฉลย) ทุกช่องต้องมีคำตอบเป็นตัวเลข 1 ถึงจำนวนตัวเลือก ห้ามเว้นว่าง
ขั้นตอนที่ 3
ผลการวิเคราะห์รายข้อ
หน้านี้แสดงค่าอำนาจจำแนก (B) ของทุกข้อสอบในรูปแบบตาราง พร้อมรายละเอียด ดังนี้
| คอลัมน์ | ความหมาย |
|---|---|
| ข้อที่ | หมายเลขข้อสอบ |
| การกระจายตัวเลือก | จำนวนผู้เลือกตอบแต่ละตัวเลือก (ตัวเลือกถูกแสดงสีทอง) |
| M (กลุ่มผ่านเกณฑ์) | จำนวนผู้ตอบถูกในกลุ่มที่ผ่านเกณฑ์ |
| NM (กลุ่มไม่ผ่านเกณฑ์) | จำนวนผู้ตอบถูกในกลุ่มที่ไม่ผ่านเกณฑ์ |
| P_M | สัดส่วนผู้ตอบถูกในกลุ่ม Mastery |
| P_NM | สัดส่วนผู้ตอบถูกในกลุ่ม Non-mastery |
| B (ค่าอำนาจจำแนก) | = P_M − P_NM ยิ่งสูงยิ่งดี (ช่วง −1 ถึง +1) |
| ระดับ | การแปลความหมายของค่า B |
| คุณภาพ | ผ่าน (B ≥ 0.20) / ไม่ผ่าน (B < 0.20) |
แถวที่ผ่านเกณฑ์จะมีเส้นสีเขียวทางซ้ายของแถว แถวที่ไม่ผ่านเกณฑ์จะมีเส้นสีแดง ทำให้มองเห็นได้ง่าย
ขั้นตอนที่ 4
เลือกข้อสอบเพื่อคำนวณ Lovett
ขั้นตอนนี้ให้เลือกข้อสอบที่ต้องการนำมาคำนวณค่าความเชื่อมั่น Lovett (r_cc)
วิธีเลือกข้อสอบ
- ข้อที่ กรอบสีเขียว = ข้อที่ผ่านเกณฑ์ (B ≥ 0.20) ถูกเลือกไว้ล่วงหน้าแล้ว
- สามารถ คลิกเพื่อเลือก/ยกเลิก แต่ละข้อได้อิสระ
- ต้องเลือก อย่างน้อย 2 ข้อ จึงจะคำนวณ Lovett ได้
- โดยทั่วไปนิยมเลือก เฉพาะข้อที่ผ่านเกณฑ์ เพื่อให้ได้แบบทดสอบที่มีคุณภาพ
เคล็ดลับ : หากต้องการเปรียบเทียบค่าความเชื่อมั่นระหว่างชุดข้อสอบต่าง ๆ ให้บันทึกผลหลังการเลือกแต่ละชุด แล้วเปรียบเทียบค่า r_cc ที่ได้
ขั้นตอนที่ 5
ค่าความเชื่อมั่น Lovett (r_cc)
หน้าสุดท้ายแสดงผลลัพธ์ครบถ้วน ประกอบด้วย
ผลลัพธ์หลัก
- ค่า r_cc (Lovett Reliability) พร้อมระดับคุณภาพ
- จำนวนกลุ่มผ่านเกณฑ์ / ไม่ผ่านเกณฑ์
- สถิติสรุป: Mean, Variance, Cut Score จริง
- กราฟแท่งค่า B รายข้อของข้อที่เลือก
- สรุปคุณภาพรายข้อ
รายงานผลวิจัย
- รายงานผลฉบับสมบูรณ์พร้อมนำเสนอในงานวิจัย
- ปุ่ม "คัดลอกข้อความ" — คัดลอกข้อความทั้งหมดรวมตาราง
- ปุ่ม "พิมพ์รายงาน" — พิมพ์รายงานในรูปแบบเอกสาร
- เอกสารอ้างอิง APA ครบถ้วน
สามารถเริ่มการวิเคราะห์ใหม่ได้โดยคลิกปุ่ม "เริ่มการวิเคราะห์ใหม่" ที่ด้านล่างของหน้า ระบบจะล้างข้อมูลทั้งหมดและกลับไปขั้นตอนที่ 1
ส่วนที่ 3
สูตรและทฤษฎีที่ใช้
สูตรค่าอำนาจจำแนก (B) — Brennan (1972); Berk (1980)
B = P_M − P_NM
P_M = สัดส่วนผู้ตอบถูกในกลุ่มผ่านเกณฑ์ (Mastery Group)
P_NM = สัดส่วนผู้ตอบถูกในกลุ่มไม่ผ่านเกณฑ์ (Non-mastery Group)
ช่วงค่า: −1 ≤ B ≤ 1 (ยิ่งสูงใกล้ +1 ยิ่งดี)
P_NM = สัดส่วนผู้ตอบถูกในกลุ่มไม่ผ่านเกณฑ์ (Non-mastery Group)
ช่วงค่า: −1 ≤ B ≤ 1 (ยิ่งสูงใกล้ +1 ยิ่งดี)
สูตรความเชื่อมั่น Lovett (r_cc) — Lovett (1977)
r_cc = 1 − [K·ΣX − ΣX²] / [(K − 1)·Σ(X − C)²]
K = จำนวนข้อสอบที่เลือก
X = คะแนนรวมของผู้สอบแต่ละคน (จากข้อที่เลือก)
C = คะแนนเกณฑ์ = ร้อยละเกณฑ์ × K
ค่าที่ได้ไม่เกิน 1 เสมอ และอาจติดลบได้หากแบบทดสอบจำแนกไม่ได้
X = คะแนนรวมของผู้สอบแต่ละคน (จากข้อที่เลือก)
C = คะแนนเกณฑ์ = ร้อยละเกณฑ์ × K
ค่าที่ได้ไม่เกิน 1 เสมอ และอาจติดลบได้หากแบบทดสอบจำแนกไม่ได้
ทำไมต้องใช้ Lovett แทน KR-20? KR-20 วัดความคงเส้นคงวาของคะแนนรอบค่าเฉลี่ย เหมาะกับแบบทดสอบอิงกลุ่ม ส่วน Lovett ใช้ระยะห่างของคะแนนแต่ละคนจากคะแนนเกณฑ์ Σ(X − C)² เป็นตัวหาร จึงวัดความคงเส้นคงวาของการตัดสินผ่าน/ไม่ผ่าน ซึ่งตรงกับเป้าหมายของแบบทดสอบอิงเกณฑ์ (ระบบแสดง KR-20 และดัชนีของ Livingston ไว้ในรายงานเป็นค่าเปรียบเทียบ)
ส่วนที่ 4
เกณฑ์การตัดสินคุณภาพ
เกณฑ์ค่าอำนาจจำแนก (B)
≥ 0.40
จำแนกได้ดีมาก
0.30–0.39
จำแนกได้ดี
0.20–0.29
จำแนกได้พอใช้
< 0.20
จำแนกได้ไม่ดี
(ควรปรับปรุงหรือตัดออก)
(ควรปรับปรุงหรือตัดออก)
เกณฑ์ค่าความเชื่อมั่น Lovett (r_cc)
| ค่า r_cc | ระดับคุณภาพ | คำแนะนำ |
|---|---|---|
| ≥ 0.90 | ดีมาก | แบบทดสอบมีความเชื่อมั่นสูงมาก เหมาะสำหรับการตัดสินใจที่สำคัญ |
| 0.80–0.89 | ดี | มีความเชื่อมั่นดี เหมาะสำหรับการใช้งานทั่วไป |
| 0.70–0.79 | พอใช้ | ยังพอใช้ได้ แต่ควรพิจารณาปรับปรุงข้อสอบ |
| < 0.70 | ต้องปรับปรุง | ความเชื่อมั่นต่ำ ควรตรวจสอบและแก้ไขข้อสอบ |
ส่วนที่ 5
รูปแบบข้อมูลนำเข้า
โครงสร้างข้อมูล (ตัวอย่าง 3 ผู้สอบ, 5 ข้อ)
แถว = ข้อสอบ (1 แถว/ข้อ) | คอลัมน์ = ผู้สอบ (1 คอลัมน์/คน) | คอลัมน์สุดท้าย = เฉลย
| ข้อที่ | ผู้สอบ 1 | ผู้สอบ 2 | ผู้สอบ 3 | เฉลย |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 1 | 2 | 1 | 1 |
| 2 | 2 | 2 | 3 | 2 |
| 3 | 3 | 1 | 3 | 3 |
| 4 | 4 | 4 | 2 | 4 |
| 5 | 1 | 3 | 1 | 1 |
นำเข้าจาก Excel
- เปิดไฟล์ Excel ของคุณ
- จัดข้อมูลให้แถวเป็นข้อสอบ คอลัมน์เป็นผู้สอบ และคอลัมน์สุดท้ายเป็นเฉลย
- คัดลอก (Ctrl+C) ทุกเซลล์ที่ต้องการ (รวมหัวตารางได้)
- คลิกแท็บ "คัดลอก-วางข้อมูล"
- วาง (Ctrl+V) ในช่องข้อความ
- คลิก "แปลงข้อมูล" แล้วคลิก "วิเคราะห์ผล"
นำเข้าจากไฟล์ CSV
- เตรียมไฟล์ .xlsx / .csv ตามแม่แบบ (แถว = ข้อ, คอลัมน์ = ผู้สอบ, คอลัมน์สุดท้าย = เฉลย)
- คลิกแท็บ "อัปโหลด Excel"
- ลากไฟล์มาวางในพื้นที่ที่กำหนด หรือ
- คลิกเพื่อเปิด File Browser
- ระบบจะโหลดข้อมูลอัตโนมัติ
ส่วนที่ 6
การอ่านและตีความผลลัพธ์
ตัวอย่างการตีความผล
สมมติผลการวิเคราะห์ข้อที่ 5: B = 0.35, P_M = 0.85, P_NM = 0.50
- กลุ่มผ่านเกณฑ์ตอบถูก 85% (P_M = 0.85)
- กลุ่มไม่ผ่านเกณฑ์ตอบถูก 50% (P_NM = 0.50)
- ค่า B = 0.85 − 0.50 = 0.35 → จำแนกได้ดี → ผ่าน
- ความหมาย: ข้อนี้สามารถแยกผู้ที่รู้จากผู้ที่ไม่รู้ได้ดี ควรเก็บไว้ใช้
ข้อควรระวังในการตีความ :
- ค่า B ที่เป็นลบ หมายความว่ากลุ่มไม่ผ่านเกณฑ์ตอบถูกมากกว่า → ข้อสอบมีปัญหาร้ายแรง ควรตรวจสอบเฉลย
- ค่า B ที่เป็นศูนย์ หมายความว่าทั้งสองกลุ่มตอบถูกเท่ากัน → ไม่มีอำนาจจำแนก
- หากกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งมีขนาดเล็กมาก (เช่น < 5 คน) ค่า B อาจไม่เสถียร ควรตีความด้วยความระมัดระวัง
ส่วนที่ 7
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ต้องใช้ผู้สอบขั้นต่ำกี่คน?
ระบบกำหนดขั้นต่ำ 4 คน แต่ในทางวิชาการแนะนำ 30 คนขึ้นไป เพื่อให้ผลการวิเคราะห์มีความเสถียรและน่าเชื่อถือ หากมีผู้สอบน้อยกว่า 20 คน ค่า B และ r_cc อาจมีความแปรปรวนสูง
หากไม่มีกลุ่มผ่านเกณฑ์หรือกลุ่มไม่ผ่านเกณฑ์เลยจะเกิดอะไรขึ้น?
หากผู้สอบทุกคนผ่านเกณฑ์หรือทุกคนไม่ผ่านเกณฑ์ ค่า B จะคำนวณไม่ได้ (กลุ่มขนาด 0) ระบบจะแสดงเป็น “—” (คำนวณไม่ได้) ซึ่งไม่เท่ากับ B = 0 และจะไม่ตัดสินว่าข้อใดผ่านหรือไม่ผ่าน ในกรณีนี้ควรทบทวนความเหมาะสมของคะแนนเกณฑ์หรือกลุ่มตัวอย่าง
ทำไม Lovett แตกต่างจาก KR-20?
KR-20 ใช้ความแปรปรวนของคะแนนรอบค่าเฉลี่ย เหมาะกับแบบทดสอบอิงกลุ่ม ส่วน Lovett (1977) ใช้วิธีวิเคราะห์ความแปรปรวนโดยแทนค่าเฉลี่ยด้วยคะแนนเกณฑ์ C ตัวหารจึงเป็น Σ(X − C)² ทำให้เหมาะกับแบบทดสอบอิงเกณฑ์ เมื่อคะแนนส่วนใหญ่อยู่ห่างจาก C ค่า Lovett มักสูงกว่า KR-20 และเมื่อคะแนนกระจุกอยู่รอบ C ค่าจะต่ำลง
ควรกำหนด Cut Score เท่าไหร่?
ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ของการทดสอบ ในทางปฏิบัตินิยมใช้ 60–80% ของคะแนนเต็ม เช่น 60% สำหรับการเรียนทั่วไป 70% สำหรับการวัดความรู้พื้นฐาน และ 80% สำหรับมาตรฐานวิชาชีพ ที่สำคัญคือต้องกำหนดก่อนทำการสอบ ไม่ใช่ปรับหลังดูผล
ข้อสอบที่ B < 0.20 ควรทำอะไร?
มี 3 ทางเลือก: (1) ตัดออก จากแบบทดสอบ (2) ปรับปรุงข้อสอบ โดยตรวจสอบความตรงของเนื้อหา ความชัดเจนของภาษา และความเหมาะสมของตัวเลือก (3) เก็บไว้ หากจำเป็นต้องวัดเนื้อหานั้น — ระบบให้เลือกข้อดังกล่าวเข้าคำนวณ Lovett ได้ แต่รายงานจะระบุแยกว่าเป็นข้อที่ไม่ผ่านเกณฑ์ ผู้วิจัยควรให้เหตุผลประกอบ
ข้อมูลจะถูกบันทึกไว้นานแค่ไหน?
ข้อมูลถูกเก็บใน Session ของเบราว์เซอร์ชั่วคราว เมื่อปิดเบราว์เซอร์หรือ Session หมดอายุ ข้อมูลจะถูกล้าง ไม่มีการบันทึกข้อมูลลงในฐานข้อมูลถาวร ทำให้มีความเป็นส่วนตัวสูง
สามารถใช้กับข้อสอบอัตนัยได้หรือไม่?
ระบบนี้ออกแบบมาเพื่อข้อสอบปรนัย (Multiple Choice) โดยเฉพาะ สำหรับข้อสอบอัตนัย จะต้องแปลงเป็นคะแนน 0/1 (ผ่าน/ไม่ผ่าน) ก่อน แต่วิธีนี้อาจทำให้ข้อมูลสูญเสียความละเอียด
ส่วนที่ 8
เคล็ดลับการใช้งาน
เพื่อประสิทธิภาพสูงสุด
- เตรียมข้อมูลใน Excel ก่อนแล้วค่อย Paste เพื่อความรวดเร็ว
- ตรวจสอบเฉลยให้ถูกต้องก่อนวิเคราะห์เสมอ
- ใช้เบราว์เซอร์ Chrome หรือ Firefox เพื่อผลลัพธ์ที่ดีที่สุด
- หน้าจอกว้างจะเห็นตารางได้ครบถ้วนกว่า
เพื่อความน่าเชื่อถือของผล
- ควรมีผู้สอบอย่างน้อย 30 คน ขึ้นไป
- กำหนด Cut Score ก่อนสอบ ไม่ปรับหลังดูผล
- ทดสอบซ้ำด้วยกลุ่มตัวอย่างใหม่เพื่อยืนยันผล
- อ้างอิงเอกสารวิชาการที่ระบบแสดงให้ครบถ้วน
สำหรับงานวิจัย
- ใช้ปุ่ม "คัดลอกข้อความ" เพื่อนำผลไปใส่ในบทที่ 3
- ระบบสร้างรายงานผลครบตามรูปแบบงานวิจัย
- ใช้การอ้างอิง APA ที่ระบบจัดให้ได้ทันที
- บันทึกหน้าจอ (Screenshot) กราฟเพื่อใส่ในรายงาน
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ลืมใส่คอลัมน์เฉลย (คอลัมน์สุดท้ายของข้อมูล)
- จำนวนคอลัมน์ไม่ตรงกับจำนวนข้อสอบที่กำหนด
- ใส่ตัวอักษรแทนตัวเลข (A, B แทน 1, 2)
- มีเซลล์ว่าง — ระบบไม่รับช่องว่างหรือเลข 0 ผู้ที่ไม่ตอบข้อใดให้ใส่ตัวเลือกที่ไม่ใช่คำตอบถูก (นับเป็นตอบผิด) และระบุไว้ในรายงาน
การอ้างอิง APA สำหรับโปรแกรมนี้
วุฒิไกร ป้อมมะรัง. (2569). โปรแกรมวิเคราะห์คุณภาพแบบทดสอบแบบอิงเกณฑ์ Academic 1.0 [โปรแกรมคอมพิวเตอร์]. https://statsmartly.com/statistical/TestCriterion.php
วุฒิไกร ป้อมมะรัง. (2569). โปรแกรมวิเคราะห์คุณภาพแบบทดสอบแบบอิงเกณฑ์ Academic 1.0 [โปรแกรมคอมพิวเตอร์]. https://statsmartly.com/statistical/TestCriterion.php